Ferilskrá matreiðslumanns: sveinsbréfið, eldhúsin og tölurnar

Í eldhúsi ræðst ráðningin sjaldan á fallegu orðalagi. Yfirmatreiðslumaðurinn sem les umsóknina þína er að reyna að komast að þremur hlutum á innan við mínútu: ertu með sveinsbréf, hvers konar eldhúsum hefur þú unnið í, og geturðu haldið stöðu á fullri vakt. Ferilskrá sem svarar þessu strax kemst í viðtal. Ferilskrá sem byrjar á setningu um ástríðu fyrir mat gerir það ekki.

Umgjörðin hér heima skiptir líka máli. Matreiðsla er löggilt iðngrein, sveinsbréfið er formlegt skjal frá sýslumanni, og margir af bestu starfsmönnum í íslenskum eldhúsum eru ófaglærðir. Ferilskráin þarf að segja hvorum megin línunnar þú stendur, án þess að fela neitt.

Sveinsbréfið á heima ofarlega

Samkvæmt Ísland.is gefur sýslumaður út sveinsbréf þegar viðkomandi fagfélag tilkynnir að sveinsprófi sé lokið, og bréfið birtist rafrænt á Mínum síðum á island.is. Þetta þýðir tvennt fyrir þig: þú nálgast afritið sjálfur á nokkrum sekúndum, og þú átt ekki að skrifa starfsheitið matreiðslumaður nema bréfið sé til.

Settu það á sína eigin línu, ekki inn í málsgrein:

Sveinspróf í matreiðslu, Hótel- og matvælaskólinn í Kópavogi, 2021 Sveinsbréf gefið út af sýslumanni, aðgengilegt á island.is

Ef þú ert nýkominn úr námi borgar sig að nefna umfangið, því fæstir utan greinarinnar átta sig á því. Menntaskólinn í Kópavogi lýsir matreiðslunáminu sem fjögurra ára námi upp á 290 einingar, þar af 200 einingar á viðurkenndum vinnustað og 90 einingar í skóla á þremur önnum, undir meistara sem hefur leyfi til að taka nema á námssamning. Þetta er ekki stutt námskeið, og þrjár línur um það gera meira gagn en heil málsgrein um metnað.

Ef þú ert ófaglærður: segðu það hreint út

Ísland.is tekur fram að sveinsbréf veiti ekki rétt til að reka eigin atvinnustarfsemi í greininni eða taka nema, til þess þurfi meistarabréf. Á sama hátt gefur reynslan ein og sér þér ekki starfsheitið. Ef þú hefur unnið í eldhúsi í sex ár án sveinsprófs skaltu skrifa titilinn eins og hann var: aðstoðarmaður í eldhúsi, kokkur í mötuneyti, vaktstjóri í eldhúsi. Yfirmatreiðslumenn þekkja muninn og taka eftir því ef reynt er að fela hann.

Bættu svo við línunni sem breytir stöðunni. Iðan fræðslusetur býður raunfærnimat fyrir þá sem eru orðnir 23 ára og hafa þriggja ára staðfesta starfsreynslu í greininni, og matvæla- og veitingagreinar eru meðal þeirra sviða sem það nær til. Iðan tekur fram að raunfærnimat geti stytt námið og að eftir það sé hægt að halda áfram og ljúka sveinsprófi. Ein lína í menntunarkaflanum, til dæmis „Í raunfærnimati hjá Iðunni, stefni á sveinspróf 2027“, segir ráðningaraðilanum að þú sért á leiðinni yfir línuna.

Áður en þú lofar dagsetningu er rétt að vita hvernig prófið gengur fyrir sig. Iðan segir að sveinspróf séu haldin að minnsta kosti einu sinni á ári í hverri iðngrein ef næg þátttaka næst, og að til að skrá sig þurfi að hafa lokið vinnustaðanámi, vera útskrifaður eða á lokaönn og hafa rafrænu ferilbókina í lagi.

Eldhúsin þín segja meira en titlarnir

Starfsheitið eitt segir nánast ekkert. Næsta skref, upplýsingavefurinn um nám og störf, lýsir starfinu þannig að matreiðslumaður vinni bæði þar sem máltíðir eru seldar, á hótelum, veitingahúsum, kaffihúsum og farþegaskipum, og þar sem eldamennska er þjónusta við annan rekstur, svo sem í mötuneytum, á flutningaskipum og heilbrigðisstofnunum. Þetta er breitt svið, og à la carte eldhús í miðbæ Reykjavíkur og eldhús á hjúkrunarheimili eiga fátt sameiginlegt annað en nafnið.

Þess vegna á hver starfsfærsla að byrja á því hvers konar rekstur þetta var:

• gerð eldhúss: à la carte, mötuneyti, veisluþjónusta, hótelmorgunverður, skemmtiferðaskip
• stærð: sætafjöldi, gestir á vakt, fjöldi máltíða á dag
• þín staða: grill, kaldi, sósur, forréttir, bakstur, vaktstjórn
• mannafli: hversu margir voru á vakt og hverjum stýrðir þú

Sýnidæmi: sama starfið, tvær útgáfur

Svona líta flestar umsóknir út:

Matreiðslumaður, veitingastaður í Reykjavík, 2022 til 2025 Sá um eldamennsku, undirbúning og þrif. Vann í teymi.

Svona lítur sama starfið út þegar það er skrifað fyrir þann sem les:

Matreiðslumaður, à la carte eldhús í miðbæ Reykjavíkur, 2022 til 2025 Eldhús með 90 sæti og fjóra til sex manns á vakt. Ábyrgð á grillstöð á kvöldvöktum, að jafnaði 120 til 160 gestir á föstudags- og laugardagskvöldum. Skrifaði mise en place lista fyrir stöðina sem er enn í notkun. Þjálfaði þrjá nema á námssamningi.

Tölurnar í dæminu eru þínar eigin, sóttar í vaktaplanið og sölukerfið. Málið er að þær séu til staðar. Hægt er að spyrja út í seinni útgáfuna í viðtali, þá fyrri ekki.

Tölurnar sem þú átt nú þegar

Flestir sem vinna í eldhúsi telja sig ekki hafa neinar tölur. Þeir hafa þær allar, þær eru bara í kerfum sem enginn hugsar um sem gögn:

• vaktaplanið: fjöldi á vakt og fjöldi vakta sem þú stýrðir
• sölukerfið: gestir á kvöldi og mesta álag sem þú vannst í gegnum
• matseðillinn: hversu marga rétti þú keyrðir og hversu marga þú samdir sjálfur
• pantanir: hráefniskostnaður sem hlutfall af sölu og rýrnun sem þú náðir niður
• veisluþjónusta: stærsti hópur sem þú eldaðir fyrir

Taktu þrjár af þessum og settu þær inn. Það dugar.

Innra eftirlitið er verkefni, ekki orðið hreinlæti

Matvælastofnun gerir þá kröfu að matvælafyrirtæki starfræki innra eftirlit sem byggir á HACCP aðferðafræði. Í reynd þýðir það að hvert einasta eldhús sem þú sækir um í er með kerfi sem einhver þarf að halda gangandi, og sá einhver er oftar matreiðslumaður á vakt en eigandinn.

Þess vegna er lína eins og þessi meira virði en hálfur færnikafli:

Sá um hitastigsskráningu, móttöku hráefnis og geymsluþolsmerkingar í innra eftirliti eldhússins og fór yfir verkferla með nýju starfsfólki.

Ef þú hefur setið námskeið um innra eftirlit eða matvælaöryggi skaltu skrá það með ártali. Það er nákvæmlega sú tegund af smáatriði sem greinir tvo annars sambærilega umsækjendur að.

Meistarabréfið, ef þú stefnir hærra

Ef markmiðið er yfirmatreiðslumaður eða eigin rekstur er meistarabréfið næsta skref. Samkvæmt Ísland.is þarf til þess að hafa lokið sveinsprófi í greininni, hafa unnið undir stjórn meistara í að minnsta kosti eitt ár eftir sveinspróf og lokið meistaraprófi frá meistaraskóla. Sýslumaður gefur bréfið út og útgáfan kostar 12.000 krónur samkvæmt sömu heimild.

Ef þú ert í meistaraskóla núna á það heima í ferilskránni með áætluðum lokadegi. Það er ein sterkasta línan sem matreiðslumaður með fimm til tíu ára reynslu getur haft, því hún segir að þú sért að byggja upp frekar en að skipta um stað annað hvert ár.

Færnikaflinn: jarðbundinn

Slepptu lýsingarorðunum. Skrifaðu það sem hægt er að staðfesta á fyrstu vaktinni:

• stöðvar: grill, kaldi, sósur, forréttir, eftirréttir, bakstur
• aðferðir og búnaður: sous vide, blástursofn, combi ofn, reyking, hráefnisvinnsla
• eldhúsgerðir: à la carte, veisluþjónusta, mötuneyti, hótelmorgunverður
• kerfi: pantanakerfi, sölukerfi, vaktakerfi og skráningar í innra eftirliti
• tungumál: íslenska, enska og hvað annað sem þú talar á vaktinni

Síðasti punkturinn skiptir raunverulegu máli í íslenskum eldhúsum, þar sem vaktin er oft blönduð. Ef þú talar pólsku, spænsku eða litháísku á það heima í ferilskránni.

Lengd, snið og skráin sjálf

Ísland.is mælir með því að ferilskrá sé skýr og hnitmiðuð og að jafnaði ein til tvær síður, að menntun sé í öfugri tímaröð með það nýjasta efst, og að þú teljir ekki upp allt heldur það sem á við starfið sem sótt er um. Fyrir matreiðslumann þýðir það að sumarstarfið í sjoppunni má fara út um leið og þú ert kominn með nokkur ár í eldhúsi.

Sendu PDF og nefndu skrána eftir þér. Mynd er valfrjáls hér á landi og hún ræður engu í eldhúsi, svo hún má víkja ef plássið er þröngt. Kynningarbréfið á að vera stutt og nefna staðinn með nafni. Ef þú hefur borðað þar eða þekkir matseðilinn skaltu segja það í einni setningu.

Launin og hvað þú getur miðað við

Hagstofa Íslands greindi frá því að regluleg laun fullvinnandi launafólks hafi að meðaltali verið 913 þúsund krónur á mánuði árið 2025, miðgildið 826 þúsund krónur, og að um 64 prósent fullvinnandi hafi verið undir meðaltalinu. Meðaltalið er því ekki viðmiðið þitt, miðgildið er nær lagi.

Fyrir kauptaxta skaltu fara beint í kjarasamninginn. Samtök atvinnulífsins eru með kjarasamning við MATVÍS í samningalotunni sem gildir frá 1. febrúar 2024 til 31. janúar 2028, og samkvæmt SA hækkuðu laun um 3,50 prósent, þó að lágmarki 23.750 krónur, þann 1. janúar 2026. Taxtinn er gólfið. Í eldhúsi ræðst útborgunin líka af vaktaálagi og yfirvinnu, svo spurðu um vaktafyrirkomulagið í viðtalinu en ekki eftir á.

Hvar sækir þú um

Alfreð er stærsti atvinnuvefurinn hér og segist birta hundruð nýrra starfa í hverri viku. Atvinnuhluti Vísis vinnur með Alfreð, Störf.is safnar auglýsingum saman á einn stað, og Vinnumálastofnun er bæði með störf og ráðgjöf fyrir atvinnuleitendur.

En eldhús ráða enn mikið í gegnum orðspor. Ef þú veist um stað sem þig langar á skaltu senda ferilskrána beint á yfirmatreiðslumanninn og bjóða þig fram í reynsluvakt. Það virkar oftar í þessari grein en í flestum öðrum.

Áður en þú ýtir á senda

• Stendur sveinsbréfið, eða staðan í raunfærnimati, á fyrstu síðunni?
• Kemur fram hvers konar eldhús hvert starf var?
• Eru að minnsta kosti þrjár tölur í reynslukaflanum?
• Er innra eftirlitið nefnt sem verkefni sem þú sinntir?
• Er skjalið PDF, ein til tvær síður, með nafninu þínu í skráarheitinu?

Þegar þessum fimm er svarað játandi er ferilskráin tilbúin. Restin ræðst á reynsluvaktinni, sem er nákvæmlega eins og það á að vera í þessari grein.