Meðmælendur á ferilskrá: hverja á að velja og hvernig þú notar þá

Ísland er lítið. Það er kannski það fyrsta sem þú lærir þegar þú byrjar að sækja um störf hér. Sá sem les umsóknina þína þekkir líklega einhvern sem þekkir þig, og ef ekki, þá tekur hann upp símann og finnur þann einhvern. Þess vegna eru meðmælendur ekki formsatriði neðst á ferilskránni. Á íslenskum vinnumarkaði eru þeir oft það sem ræður úrslitum þegar tveir álíka hæfir umsækjendur sitja eftir.

Alþýðusamband Íslands orðar það þannig á vinnuréttarvef sínum að í litlu samfélagi sé oft treyst á óformleg meðmæli frá fyrrverandi samstarfsfólki og yfirmönnum frekar en skrifleg. Það er raunveruleikinn: ráðningaraðili hringir, spyr nokkurra spurninga og myndar sér skoðun á fimm mínútum. Þessi grein fer yfir hverja þú átt að velja, hvað á að standa í ferilskránni, hvernig þú biður fólk um leyfi og hvernig þú undirbýrð meðmælendur þína svo símtalið vinni með þér en ekki á móti.

Af hverju meðmælendur vega þyngra hér en víða annars staðar

Á stærri mörkuðum eru meðmælendur oft aðeins nöfn sem enginn hringir í. Hér er öðruvísi. Ráðningaraðilar hjá Capacent, Hagvangi og Intellecta, og mannauðsfólk innan fyrirtækja, hringja iðulega í meðmælendur áður en tilboð er lagt fram. Í mörgum tilfellum hringja þau líka í einhvern sem þú settir alls ekki á listann, því þau þekkja einhvern sameiginlegan.

Þetta hefur tvær afleiðingar. Í fyrsta lagi þarftu að gera ráð fyrir að meðmælendurnir þínir verði raunverulega ræstir út, ekki bara skráðir. Í öðru lagi þarftu að haga þér vel alls staðar, því sá sem þú vannst með fyrir þremur árum gæti fengið símtalið. Litli vinnumarkaðurinn er bæði kostur og áhætta. Ef þú hefur skilað góðu verki og komið vel fram er símtalið besti bandamaður þinn.

Hverja á að velja

Ísland.is, upplýsingavefur stjórnvalda um ferilskrár, segir skýrt: góður meðmælandi getur lagt hlutlaust mat á getu þína til að sinna starfi. Það geta verið núverandi eða fyrrverandi yfirmenn, samstarfsfólk eða kennarar. Vefurinn varar sérstaklega við því að nota fjölskyldumeðlimi eða vini, því þeirra orð vega ekki þungt hjá þeim sem les.

Raðaðu meðmælendunum eftir því hversu nálægt þeir stóðu vinnunni þinni. Næsti yfirmaður sem stýrði þér daglega segir meira en forstjóri sem vissi varla hver þú varst. Samstarfsmaður sem vann með þér að sama verkefni getur staðfest hvernig þú vinnur í hópi. Ef þú ert að skipta um starfsgrein er sniðugt að velja einhvern sem sá þig í aðstæðum sem líkjast nýja starfinu, ekki bara þeim gamla.

Passaðu líka að velja fólk sem svarar í símann. Frábær meðmælandi sem er í fríi erlendis í mánuð og les ekki tölvupóst gagnast þér ekkert þegar ráðningin er í fullum gangi.

Hvað á að standa í ferilskránni

VIRK, sem heldur úti ítarlegum leiðbeiningum um ferilskrárgerð, mælir með því að vísa á tvo góða meðmælendur og vanda valið. Fyrir hvern þeirra skrifar þú nafn, starfsheiti, nafn fyrirtækisins og annaðhvort símanúmer eða netfang. Ef meðmælandinn er hættur á þeim stað þar sem þið unnuð saman, eða kominn í annað starf, setur þú „(fyrrverandi)" aftan við starfsheitið svo það sé skýrt.

Svona getur einfaldur meðmælendakafli litið út neðst á ferilskránni:

Meðmælendur

Guðrún Jónsdóttir, deildarstjóri (fyrrverandi), Marel [email protected] · 555 1234

Ólafur Sigurðsson, verkefnastjóri, Reykjavíkurborg [email protected] · 555 5678

Þetta er allt sem þarf. Þú þarft ekki að skrifa langa lýsingu á sambandi ykkar; það kemur fram í símtalinu. Sumir kjósa að sleppa símanúmerum og netföngum af ferilskránni sjálfri og skrifa í staðinn „Meðmælendur veittir sé þess óskað". Það er í lagi, sérstaklega ef þú vilt vernda persónuupplýsingar meðmælenda þinna þegar ferilskráin fer víða, til dæmis inn á starfatorg eins og Alfreð.is eða tvinna.is. Þá lætur þú tengiliðaupplýsingarnar fylgja um leið og einhver biður um þær.

Ferilskráin sjálf ætti að vera ein til tvær síður að mati Ísland.is, svo meðmælendakaflinn á að vera stuttur og hnitmiðaður. Tvö nöfn duga. Fjögur nöfn líta út eins og þú sért að fylla upp í pláss.

Biddu alltaf um leyfi fyrst

Þetta er reglan sem flestir brjóta og hún er einföld. Þú hringir eða sendir skilaboð á hvern meðmælanda áður en þú skráir hann, bæði til að fá leyfi og til að ganga úr skugga um að hann sé tilbúinn að tala vel um þig. Ísland.is leggur áherslu á að láta meðmælanda vita að hans sé getið svo hann viti að mögulega verði haft samband.

Ástæðan er ekki bara kurteisi. Meðmælandi sem er tekinn í opna skjöldu hljómar hikandi í símanum, og hik les ráðningaraðilinn sem efa. Meðmælandi sem veit að símtalið er á leiðinni er tilbúinn með dæmi og hljómar öruggur.

Þú þarft ekki að flækja þetta. Stutt skilaboð duga:

Sæl Guðrún. Ég er að sækja um starf sem verkefnastjóri hjá [fyrirtæki] og langar að nefna þig sem meðmælanda. Er í lagi að þau hafi samband við þig símleiðis næstu vikuna? Ég sendi þér starfslýsinguna svo þú hafir hana við höndina.

Ef einhver hikar við að svara, þá er það svarið. Þá velur þú einhvern annan. Betra er að vita það núna en að ráðningaraðilinn heyri hikið fyrir þig.

Hvað má vinnuveitandinn spyrja um

Margir umsækjendur hafa áhyggjur af því hvað fyrrverandi yfirmaður gæti sagt. Alþýðusamband Íslands bendir á að þegar fólk er ráðið þurfi umsækjandi aðeins að upplýsa um það sem telst máli skipta fyrir starfið sem sótt er um. Sama viðmið á við um meðmæli: spurningarnar eiga að snúa að því hvernig þú vannst starfið þitt, ekki að einkalífi þínu.

Í reynd spyrja ráðningaraðilar á Íslandi oftast einfaldra spurninga. Hvernig var að vinna með þér. Hvernig tókstu á við álag. Af hverju hættir þú. Myndi meðmælandinn ráða þig aftur. Þú getur ekki stýrt svörunum, en þú getur valið fólk sem þú veist að myndi svara þeim heiðarlega og jákvætt. Það er einmitt þess vegna sem valið skiptir öllu.

Undirbúðu meðmælandann, ekki bara listann

Þegar þú hefur fengið já skaltu gera meðmælandanum auðvelt fyrir. Sendu honum starfslýsinguna og nefndu í tveimur línum hvað þú vilt að hann muni. Ef þú stýrðir verkefni sem gekk vel, minntu hann á það. Ef þú ert að sækja um starf þar sem þjónusta við viðskiptavini vegur þungt, bentu honum á að þú viljir að það komi fram.

Þetta er ekki að setja orð í munn fólks. Þetta er að hjálpa upptekinni manneskju að muna rétta dæmið á réttri stundu. Meðmælandi sem fær símtal fyrirvaralaust man kannski bara að þú varst „ágæt". Meðmælandi sem fékk starfslýsinguna í gær man að þú leystir kvörtun sem enginn annar réð við.

Láttu meðmælandann líka vita hvenær símtalið gæti komið. Ef þú veist að ráðningin er á lokastigi, sendu stutta áminningu um að þau megi eiga von á símtali næstu daga. Þannig missir enginn af því og enginn er tekinn í opna skjöldu í miðjum fundi. Ef þú ert í mörgum ferlum samtímis er líka kurteisi að segja meðmælandanum frá því, svo hann viti að fleiri en einn gætu hringt á næstunni.

Þegar þú átt enga hefðbundna meðmælendur

Ef þú ert að stíga þín fyrstu skref á vinnumarkaði, nýkomin úr námi eða að snúa aftur eftir hlé, þá áttu kannski enga fyrrverandi yfirmenn. Það er allt í lagi. Kennari sem þekkir vinnubrögð þín er gildur meðmælandi samkvæmt Ísland.is. Sömuleiðis þjálfari, verkefnastjóri í sjálfboðaliðastarfi eða sá sem stýrði hópverkefni í skólanum.

Það sem skiptir máli er ekki titillinn heldur að manneskjan hafi séð þig vinna og geti sagt eitthvað áþreifanlegt. „Hann mætti alltaf á réttum tíma og kláraði það sem hann tók að sér" er sterkara meðmæli en löng lýsing frá einhverjum sem þekkti þig varla. Ef þú ert nýbúin að klára nám hjá Vinnumálastofnun eða í átaki á vegum stéttarfélags getur ráðgjafinn þinn oft verið tilbúinn að segja gott orð.

Stutt samantekt

Meðmælendur eru ekki eftirþanki á íslenskri ferilskrá. Þeir eru raunverulegt símtal sem raunverulega ræður niðurstöðu. Veldu tvo sem þekkja vinnuna þína, ekki fjölskyldu eða vini. Skráðu nafn, starfsheiti, fyrirtæki og tengilið, með „(fyrrverandi)" þar sem það á við. Spurðu alltaf um leyfi fyrst og sendu starfslýsinguna með. Þá vinnur litli vinnumarkaðurinn með þér.

Þegar þú hefur valið meðmælendurna þarftu ferilskrá sem kemur þér að því símtali. Í Laddro byggirðu hana upp með leiðsagnarritli sem spyr réttu spurninganna og skrifar hvern hluta með þér, með ATS prófuðum sniðmátum og engri auðri síðu. Stofnaðu ókeypis aðgang og komdu ferilskránni í það horf að meðmælendurnir fái yfirleitt tækifæri til að tala.