ZZP of loondienst: de eerlijke vergelijking

Nederland telt circa 1,2 miljoen ZZPers (zelfstandigen zonder personeel), een van de hoogste percentages zelfstandigen in Europa. Maar het landschap verandert snel: de Belastingdienst handhaaft sinds 2025 op schijnzelfstandigheid, de zelfstandigenaftrek daalt fors en de politieke discussie over de positie van ZZPers is nog lang niet beslecht. Hier is de eerlijke vergelijking voor 2026.

De vergelijking op een rij

Aspect	Loondienst	ZZP
Inkomen	Vast maandsalaris	Per uur/project, wisselend
Vakantiegeld	8% wettelijk verplicht	Zelf sparen
Pensioen	Via werkgever (vaak)	Zelf regelen
Ziekteverzekering	Doorbetaling bij ziekte (2 jaar)	Zelf verzekeren
WW uitkering	Ja	Nee
Vakantiedagen	Minimaal 20 wettelijk	Geen (niet facturabel = geen inkomen)
Uurtarief	Lager (inclusief alle kosten)	Hoger (maar je betaalt alles zelf)
Flexibiliteit	Beperkt	Hoog
Zekerheid	Hoog	Laag

Wat je als ZZPer zelf moet regelen

Het hogere uurtarief als ZZPer is niet puur winst. Je moet er het volgende van betalen:

• Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV). Kost €150 tot €400 per maand, afhankelijk van je beroep, je leeftijd en de dekking. Zonder AOV heb je bij ziekte of ongeval geen inkomen.
• Pensioen. Als ZZPer bouw je geen verplicht pensioen op. Je moet dit zelf regelen via een lijfrentepolis, beleggen of sparen. De jaarruimte in 2026 biedt fiscaal voordeel, maar veel ZZPers maken er onvoldoende gebruik van.
• Zorgverzekering. De basiszorgverzekering kost circa €145 tot €175 per maand in 2026. Als werknemer betaalt je werkgever de werkgeversheffing; als ZZPer betaal je alles zelf.
• Vakantiedagen. Als je niet werkt, factureer je niet. Twee weken vakantie kost je direct inkomen. De vuistregel: reken op minimaal 6 weken niet facturabel per jaar (vakantie, ziekte, acquisitie, administratie).
• Boekhouding. Een boekhouder kost €75 tot €200 per maand. Je kunt het zelf doen met software (Moneybird, e-Boekhouden, FreshBooks), maar de tijdsinvestering is reëel.

De rekensom: wat moet je uurtarief zijn?

Een veelgemaakte fout: je vergelijkt je ZZP uurtarief met je oude bruto uurloon. Maar dat is appels met peren. Als werknemer in loondienst met een bruto jaarsalaris van €60.000 bedragen de totale werkgeverskosten circa €75.000 tot €80.000 (inclusief pensioenpremie, vakantiegeld, werkgeverslasten en verzekeringen).

Om als ZZPer netto hetzelfde over te houden, heb je een uurtarief nodig van circa €75 tot €90 per uur bij 1.200 facturabele uren per jaar. Reken het door voordat je de stap maakt.

De Wet DBA en schijnzelfstandigheid in 2026

De Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) bepaalt wanneer je als echte zelfstandige werkt en wanneer er feitelijk sprake is van een arbeidsrelatie (en dus van schijnzelfstandigheid).

Handhaving sinds 2025. Na jaren van gedoogbeleid is de Belastingdienst per 1 januari 2025 begonnen met actieve handhaving. In 2026 worden bedrijfsbezoeken structureel uitgevoerd. Naheffingen worden niet verder terug berekend dan 1 januari 2025.

Boetes. Verzuimboetes blijven in 2026 nog achterwege voor de meeste gevallen. Maar bij opzet of grove schuld kunnen vergrijpboetes wél worden opgelegd. Het kabinet heeft de invoering van reguliere boetes uitgesteld, maar de richting is duidelijk: de handhaving wordt strenger.

Wat is schijnzelfstandigheid? Als je als ZZPer werkt maar feitelijk dezelfde positie hebt als een werknemer — vaste werktijden, een gezagsverhouding, werken op locatie van de opdrachtgever, en geen eigen klanten — dan is er sprake van een verkapt dienstverband. De Belastingdienst beoordeelt dit aan de hand van drie criteria: gezag, inbedding in de organisatie en het ondernemersrisico.

Het effect op de markt. Volgens het CBS zijn er in vergelijking met een jaar eerder circa 73.000 ZZPers minder — een trendbreuk na jaren van groei (van 600.000 in 2009 naar 1,2 miljoen in 2024). De handhaving van de Wet DBA speelt hier een rol: opdrachtgevers worden voorzichtiger en sommige ZZPers kiezen alsnog voor loondienst.

De zelfstandigenaftrek daalt fors

De fiscale voordelen van het ZZP schap nemen af. De zelfstandigenaftrek is in 2026 nog slechts €1.200 (bron: Belastingdienst). Ter vergelijking: in 2020 was dit nog €7.030. In 2027 daalt het verder naar €900.

Daar komt bij: de MKB winstvrijstelling is gedaald naar 12,7% van de winst. Het gecombineerde effect: als ZZPer met een eenmanszaak betaal je steeds meer belasting. Het breekpunt waarop een BV fiscaal interessanter wordt, verschuift daardoor naar lagere winsten.

Wanneer is ZZP de juiste keuze?

Je hebt meerdere opdrachtgevers. Als je voor slechts één opdrachtgever werkt, zit je in de gevarenzone voor schijnzelfstandigheid. De vuistregel: minimaal twee tot drie opdrachtgevers, en geen enkele opdrachtgever die meer dan 70% van je omzet vertegenwoordigt.

Je bepaalt zelf hoe en wanneer je werkt. Echte zelfstandigheid betekent autonomie: eigen werktijden, eigen werkwijze, eigen materiaal en gereedschap. Als je opdrachtgever bepaalt wanneer je werkt en hoe je het doet, ben je feitelijk een werknemer.

Je kunt de financiële onzekerheid aan. Geen vast inkomen, geen doorbetaling bij ziekte (tenzij je een AOV hebt), geen WW uitkering als het misgaat. De vuistregel: heb minimaal 6 maanden aan vaste lasten als buffer voordat je als ZZPer begint.

Je hebt een schaarste vaardigheid. ZZP werkt het best als je een vaardigheid hebt waar structureel vraag naar is: software development, data engineering, specialistische zorg, technische installatie, of specifieke consultancy.

Wanneer is loondienst beter?

Je wilt zekerheid. Een vast contract geeft je recht op ontslagbescherming, doorbetaling bij ziekte (2 jaar lang), WW uitkering, pensioenopbouw en betaalde vakantiedagen. Voor wie een hypotheek wil afsluiten, is een vast contract bijna een vereiste.

Je wilt minder administratie. Als werknemer doe je één keer per jaar belastingaangifte. Als ZZPer doe je per kwartaal BTW aangifte, jaarlijkse inkomstenbelasting, en houd je een complete administratie bij.

Je beroep leent zich niet voor zelfstandigheid. In sommige sectoren (overheid, onderwijs, zorg) is het lastig om als ZZPer te werken zonder in de schijnzelfstandigheid te belanden. De Wet DBA maakt dit steeds riskanter.

De tussenweg: payrolling en detachering

Wil je de flexibiliteit van freelancen maar de zekerheid van loondienst? Dan is payrolling of detachering een tussenweg. Je werkt bij een opdrachtgever, maar bent formeel in dienst bij een payrollbedrijf of detacheerder. Je bouwt pensioen op, hebt recht op vakantiegeld en bent verzekerd bij ziekte. Het uurtarief is lager dan als ZZPer, maar de zekerheid is groter.

Vergelijk je opties en vind de juiste balans op Laddro.